+31 (0)20 2060700info@devos.nl
Brein/Ziggo-XS4All en Scarlet/Sabam

Brein/Ziggo-XS4All en Scarlet/Sabam

Vorige week (22 februari 2012) vond in het Trippenhuis op de Kloveniersburgwal te Amsterdam een studiemiddag plaats over twee belangrijke uitspraken die onlangs zijn gewezen in het kader van (kort gezegd) de internetvrijheid en de handhaving van intellectuele eigendomsrechten: de uitspraak Scarlet/Sabam en de uitspraak Brein/Xs4All en Ziggo. De studiemiddag werd georganiseerd door de Vereniging voor Auteursrecht (VvA) en de Vereniging voor Media- en Communicatierecht (VMC). In dit artikel wordt gekeken naar de uitspraken en worden de belangrijkste punten genoemd die tijdens de studiemiddag ter sprake kwamen.

Scarlet/ Sabam

Op 24 november 2011 deed het Hof van Justitie (“HvJ”) uitspraak in de zaak van Belgische Vereniging van Auteurs, Componisten en Uitgevers CVBA (“SABAM”) tegen Scarlet Extended N.V. (“Scarlet”). SABAM is de Belgische auteursrechtenorganisatie die auteurs, componisten en uitgevers van muziekwerken vertegenwoordigt. SABAM heeft tot doel het innen, verdelen, administreren en beheren van auteursrechten in België. Scarlet is een Internet Service provider ( “ISP”) die internettoegang verschaft aan haar klanten.

SABAM heeft Scarlet verzocht een systeem in te voeren waarbij elektronische communicatie dat via ‘peer-to-peer’-programma’s plaatsvindt wordt gefilterd om zo uitwisseling van inbreukmakende bestanden te voorkomen. Scarlet heeft aan dit verzoek geen gehoor gegeven. Naar aanleiding van het geding tussen partijen heeft het Hof te Brussel (“het Hof”) prejudiciële vragen gesteld aan het HvJ, waarin het Hof kort gezegd uitleg vraagt over verschillende Europese richtlijnen aangaande onder meer (de handhaving en harmonisering van) intellectuele eigendomsrechten, privacy en elektronische handel.

Het HvJ gaf het volgende antwoord:
“De richtlijnen (…) samen gelezen en uitgelegd tegen de achtergrond van de vereisten die voortvloeien uit de bescherming van de toepasselijke grondrechten, moeten aldus worden uitgelegd dat zij eraan in de weg staan dat een internet provider door de rechter wordt gelast een filtersysteem in te voeren: voor alle elektronische communicatie via zijn diensten, met name door het gebruik van peer-to-peer-programma’s;

§ dat zonder onderscheid op al zijn klanten wordt toegepast;

§ dat preventief werkt;

§ dat uitsluitend door hem wordt bekostigd, en

§ dat geen beperking in de tijd kent,

dat in staat is om op het netwerk van deze provider het verkeer van elektronische bestanden die een muzikaal, cinematografisch of audiovisueel werk bevatten waarop de verzoeker intellectuele eigendomsrechten zou hebben, te identificeren, om de overbrenging van bestanden waarvan de uitwisseling het auteursrecht schendt, te blokkeren.”

Kortom: er mag ISP’s geen algemene toezichtverplichting worden opgelegd. Overigens werd bovenstaande op 16 februari jl. door het HvJ bevestigd in de uitspraak Netlog/ SABAM. Hierin oordeelde het HvJ dat ook de sociale netwerksite Netlog niet verplicht kon worden een algemeen filtersysteem te installeren om daarmee te voorkomen dat auteursrechtelijk beschermde werken onrechtmatig werden gebruikt. Het HvJ overwoog:

“Derhalve zou de betrokken nationale rechter, indien hij een rechterlijk bevel uitvaardigt waarbij de hostingdienstverlener wordt verplicht het litigieuze filtersysteem te installeren, niet voldoen aan het vereiste dat een juist evenwicht wordt verzekerd tussen enerzijds het intellectuele eigendomsrecht en anderzijds de vrijheid van ondernemerschap, het recht op bescherming van persoonsgegevens en de vrijheid kennis te nemen en te geven van informatie.”

Mijns inziens heeft het HvJ met de Scarlet/SABAM-uitspraak helder uiteengezet wat van informatietussenpersonen, zoals ISP’s, niet mag worden gevraagd. Het is echter de vraag hoe de rechter zal oordelen indien een ISP wordt verzocht een filtersysteem te installeren dat bijv. wel een beperking in tijd kent of waarvoor de kosten (deels) door een andere partij worden gedragen. Dit punt werd tevens besproken door Dirk Visser (hoogleraar Intellectuele Eigendomsrecht, Universiteit Leiden) en Egbert Dommering (hoogleraar Informatierecht, Universiteit van Amsterdam) tijdens bovengenoemde studiemiddag. Dommering stelde dat het arrest gelezen dient te worden in het licht van algemene, vergaande filtersystemen en dat het derhalve denkbaar is dat een minder vergaand systeem wel binnen de bandbreedte blijft. Dirk Visser gaf aan dat dit ook het geval was in de zaak BREIN/Mininova, zoals gewezen op 26 augustus 2009 door de Rechtbank Utrecht: daarin werd Mininova verplicht tot het aanleggen van een filtersysteem, maar werden de kosten voor het filtersysteem gedeeld door BREIN en Mininova.

Dirk Visser stelde verder dat hij het opmerkelijk vond dat het HvJ er in Netlog/SABAM voor heeft gekozen de criteria zoals geformuleerd in Scarlet/SABAM min of meer 1 op 1 toe te passen. Naar zijn mening lagen de feiten toch anders, nu het voor Netlog naar zijn idee gemakkelijker (en dus goedkoper) zou zijn een filtersysteem aan te leggen. Onder meer de organisatie Bits of Freedom, waarvan Janneke Sloëtjes aan het debat deelnam, juicht de uitspraak juist toe, op de website www.bof.nl staat te lezen: “Voor de tweede keer in een paar maanden tijd benadrukt het Europese Hof van Justitie het belang van de vrijheid van het ondernemerschap (FH: zoals beschermd door artikel 16 van het Handvest Grondrechten), de vrijheid van meningsuiting en het recht op bescherming van privacy.”

Brein/Ziggo-XS4All

Een uitspraak die eveneens veel werd besproken in het publieke debat en die (ook tijdens de studiemiddag) de gemoederen hoog deed oplopen is het vonnis in de zaak van Stichting BREIN (“BREIN”) tegen Ziggo en Xs4All over het blokkeren van BitTorrent-site The Pirate Bay, zoals gewezen op 11 januari jl. door de Rechtbank ‘s-Gravenhage.

Het geding

Eiser in het geding is BREIN, een stichting die zich inzet namens de bij de stichting aangesloten rechthebbenden onrechtmatige exploitatie van hun muziek- en filmwerken en computergames te bestrijden. The Pirate Bay is een website waarop online bestanden kunnen worden uitgewisseld tussen gebruikers. Vanwege de aard van het zogeheten BitTorrent protocol dat daarbij wordt gebruikt, worden er door de gebruiker bij het downloaden van werken ook automatisch werken geüpload.

The Pirate Bay is een van de best bezochte sites ter wereld. BREIN en andere buitenlandse rechthebbendenorganisaties hebben de afgelopen jaren opgetreden tegen de oprichters en beheerders van The Pirate Bay omdat zij kort gezegd hun gebruikers in staat stellen inbreuk te maken op (onder meer) auteursrechten. In Zweden zijn de drie Zweedse oprichters strafrechtelijk vervolgd. Civielrechtelijk is hen verbod opgelegd, maar hieraan geven zij geen gevolg. Omdat de beheerders geen gevolg geven, zijn rechthebbendenorganisaties, en zo ook BREIN, zich gaan richten om via tussenpersonen de toegang tot de website onmogelijk te maken. In deze procedure spreekt BREIN Ziggo en XS4ALL aan omdat deze providers een dienst aanbieden (namelijk: toegang tot het internet) die volgens BREIN door een aantal abonnees wordt gebruikt om mediabestanden uit te wisselen via The Pirate Bay en zodoende inbreuk maken op (onder meer) auteursrechten. Derhalve vordert BREIN blokkering van diverse IP-adressen en (sub)domeinen via welke The Pirate Bay opereert door Ziggo en Xs4All.

Allereerst acht de rechtbank bewezen dat circa 30% van de abonnees van Ziggo en 4,5% van de abonnees van XS4ALL recentelijk muziek, films of games hebben uitgewisseld via The Pirate Bay en aldus inbreuk hebben gemaakt op onder meer auteursrechten. Bovendien stelt de Rechtbank vast dat Ziggo en XS4ALL te beschouwen zijn als tussenpersoon in de zin van de Auteurswet (“AW”) en de Wet op de Naburige Rechten (“WNR”).

Om vast te stellen of Ziggo en XS4ALL de gevorderde blokkade dienen uit te voeren wordt door de rechtbank gekeken of blokkering voldoet aan de vereisten van proportionaliteit en subsidiariteit.

Naar het oordeel van de Rechtbank is aan het subsidiariteitsvereiste voldaan. Een maatregel is subsidiair indien geen minder verstrekkend alternatief beschikbaar is. Nu BREIN en andere collectieve rechtenorganisaties reeds diverse procedures hebben gevoerd tegen The Pirate Bay, maar The Pirate Bay de rechterlijke uitspraken stelselmatig naast zich neerlegt, is de blokkering door Ziggo en XS4ALL aldus de Rechtbank subsidiair te noemen.

Ziggo en XS4ALL stellen dat aan het proportionaliteitsvereiste niet is voldaan omdat het merendeel van de abonnees van Ziggo en XS4ALL (thans) geen bestanden uitwisselen via The Pirate Bay en dus geen inbreuk maken op de rechten van de rechthebbenden terwijl zij toch worden getroffen door de blokkade. De Rechtbank is echter van mening dat deze stelling dan wel juist is, maar dat onder de gegeven omstandigheden de belangenafweging toch in het voordeel van de rechthebbenden moet uitvallen. Voor zover die abonnees van plan waren om via The Pirate Bay illegaal materiaal te gaan uitwisselen en daarbij inbreuk te maken, is dat geen rechtens te respecteren belang. Voor zover zij van plan waren om The Pirate Bay te bezoeken zonder inbreuk te maken, is hun belang beperkt. BREIN heeft namelijk succesvol aangevoerd dat het legale aanbod op The Pirate Bay slechts circa 3 – 7% betreft van het totale aanbod. De Rechtbank stelt dan dat gezien dit marginale legale aanbod en de mogelijkheid om via andere websites kennis te nemen van dat legale aanbod, het belang van die abonnees te gering is in verhouding tot het belang van de rechthebbenden. Daarbij neemt de rechtbank ook in aanmerking dat het gaat om het blokkeren van de toegang naar een website waarvan de beheerders door de rechtbank al eerder zijn veroordeeld om die website ontoegankelijk te maken, wat zij dus hebben nagelaten. Ziggo en XS4ALL stellen verder dat een blokkade niet proportioneel is vanwege de organisatorische inspanningen die zij moeten leveren en de hoge kosten die zij moeten maken als de blokkade wordt toegewezen, maar dit sneuvelt omdat zij deze stelling niet nader onderbouwen. De gevorderde blokkade wordt derhalve proportioneel geacht. Nu de gevorderde blokkade voldoet aan het vereisten van proportionaliteit en subsidiariteit is de blokkade bovendien geen schending op de vrijheid van meningsuiting zoals geregeld in artikel 10 van het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens (“EVRM”).

XS4All en Ziggo voeren ook aan dat de maatregel strijdig is met het vermoeden van onschuld, maar ook hierin gaat de Rechtbank niet mee. De door artikel 1 lid 3bis vereiste toepassing van het vermoeden van onschuld zal volgens de tekst van die bepaling moeten worden uitgelegd in het licht van het EVRM. In het EVRM wordt de toepassing van het vermoeden van onschuld geëist in – kort gezegd – strafrechtelijke procedures (artikel 6 lid 2 EVRM). Daarvan is in dit geval geen sprake alleen al omdat de gevorderde maatregel geen punitief karakter heeft, maar slechts dient ter beëindiging en voorkoming van inbreuken. Daar komt bij dat uitgangspunt van deze procedure Brein volgens de Rechtbank voldoende heeft bewezen dat bepaalde abonnees van Ziggo en XS4ALL inbreuk hebben gemaakt. Was dit niet het geval dan zou er geen grond zijn geweest voor toewijzing van het bevel.

Anders dan XS4ALL betoogt, is een bevel tot blokkering van IP-adressen en domeinnamen/(sub)domeinen naar het oordeel van de rechtbank niet in strijd met artikel 15 lid 1 van de Richtlijn elektronische handel, het artikel dat een algemene toezichtverplichting verbiedt. Uit de rechtspraak van het HvJ blijkt dat die bepaling zich met name uitstrekt tot maatregelen die een tussenpersoon verplichten tot het actief toezicht houden op alle gegevens van ieder van zijn klanten om elke toekomstige inbreuk op intellectuele-eigendomsrechten te voorkomen. Daarvan is in dit geval geen sprake. De maatregel kan worden uitgevoerd door controle van slechts de adresgegevens van de verzonden gegevensbestanden, zonder controle van de inhoud van de gegevensbestanden. Ten tweede is de blokkade beperkt tot inbreuken via een specifieke website, The Pirate Bay. De maatregel beoogt dus niet elke toekomstige inbreuk te voorkomen. Op deze twee punten onderscheidt de gevorderde blokkade zich dan ook van het filtersysteem dat onderwerp van geschil was in Scarlet/SABAM en Netlog/SABAM.

De rechter beveelt Ziggo en Xs4ALL dan ook binnen tien werkdagen na betekening van het vonnis de toegang van hun klanten tot domeinnamen en IP-adressen via welke The Pirate Bay opereert te blokkeren en geblokkeerd te houden. Op resp. 31 januari en 1 februari jl. werden door Ziggo en Xs4All de domeinnamen en IP-adressen – onder protest – geblokkeerd.

De reacties

Zoals gezegd heeft de uitspraak heel wat reacties losgemaakt. Enerzijds zijn er tal van organisaties en personen die van mening zijn dat het niet de taak is van een informatietussenpersoon om voor agent te spelen. Zo stelde Ziggo: “Wij willen geen internetpolitie zijn.” Bovendien wordt een dergelijke blokkade gezien als strijdig met mensenrechten en de vrije toegang tot internet. Ook is er verbazing, onder meer bij Arno Lodder (hoofddocent IT & Recht, Vrije Universiteit) zo bleek tijdens de studiemiddag, dat volgens het vonnis Ziggo en Xs4All tevens de toegang tot de site www.suprnova.org diende te blokkeren, terwijl dit een site betreft die legale content aanbiedt en bovendien werkt met Creative Commons.

Anderzijds zijn veel mensen van mening dat de rechter in dezen tot een goede uitspraak is gekomen die bovendien helder is onderbouwd. The Pirate Bay maakt op grote schaal inbreuk op auteursrechtelijk beschermde werken. Nu de beheerders van The Pirate Bay consequent alle verboden die hen is opgelegd, naast zich neerleggen, worden organisaties als BREIN gedwongen om de site via een andere wijze aan te pakken. Daarbij verdient het de voorkeur – zo wordt door velen gesteld – om de informatietussenpersonen aan te spreken. De andere mogelijkheid is immers om de consument individueel aan te spreken, wat weer ernstige gevolgen voor de privacy van de internetgebruiker met zich mee zou brengen.

Zowel Xs4All als Ziggo is overigens tegen de uitspraak in beroep gegaan.

Op 23 februari jl. bleek dat BREIN ook tegen KPN, T-Mobile, UPC en Tele2 een kort geding heeft aangespannen om een blokkade van de Pirate Bay te bewerkstellingen. Het kort geding zal naar verluid op 19 april 2012 plaatsvinden.

Conclusie

Beide uitspraken zijn toegejuicht en bekritiseerd. De uitspraak Scarlet/Sabam is met enthousiasme ontvangen door onder meer organisaties die zich inzetten voor de internetvrijheid. Door anderen wordt gesteld dat de uitspraak dan wel helder is ten aanzien van algemene filtersystemen, maar dat nog steeds onduidelijkheid bestaat indien het minder vergaande systemen betreft. De uitspraak BREIN/ Ziggo en XS4All wordt gezien als overwinning voor de collectieve beheersorganisaties, maar is een doorn in het oog voor onder meer informatietussenpersonen. Het is derhalve wachten op nadere invulling van de Scarlet/SABAM-criteria alsmede het kort geding BREIN/KPN, UPC, Tele2 en T-Mobile en het hoger beroep zoals ingesteld door Ziggo en Xs4All.

Tot slot, voor de geïnteresseerden: op de website IE-forum zijn de presentaties te raadplegen die door Dommering, Lodder en Visser tijdens de studiemiddag gegeven werden, zie: http://www.ie-forum.nl/index.php?//Presentaties+VMC%2FVVA////29797/.

Deel dit bericht



Laatste nieuws

05-07-2019 - door

Vakantie!! Heb ik toestemming nodig van mijn (ex-)partner?

***Voor velen nadert een fijne periode: de zomervakantie\! G... Lees meer

21-06-2019 - door

Mandy Roggeveen heeft zich onlangs aangemeld bij het netwerk van ZaanLinQ

Mandy Roggeveen heeft zich onlangs aangemeld bij het netwerk... Lees meer

Copyright/Disclaimer © 2017 by De Vos & Partners N.V., Amsterdam, Nederland. All rights reserved. Created by Supreme being 21.3